Pengenalan
Ternakan udang galah menggunakan kolam kanvas semakin popular di Malaysia kerana kos pembinaannya yang lebih rendah berbanding kolam konkrit serta lebih mudah diuruskan berbanding kolam tanah. Sistem ini sesuai untuk penternak baharu, usahawan akuakultur berskala kecil dan mereka yang mempunyai kawasan tanah yang terhad.
Walau bagaimanapun, kejayaan ternakan udang galah dalam kolam kanvas bukan hanya bergantung kepada pembinaan kolam semata-mata. Faktor seperti reka bentuk kolam, sistem pengudaraan, kualiti air, pemilihan benih dan pengurusan makanan memainkan peranan yang sangat penting dalam menentukan hasil ternakan.
Pemilihan Lokasi Kolam
Sebelum pembinaan dimulakan, lokasi yang sesuai perlu dikenal pasti.
Kawasan yang dipilih hendaklah mempunyai:
Bekalan air bersih yang mencukupi sepanjang tahun.
Sumber elektrik yang stabil.
Kawasan yang tidak mudah banjir.
Permukaan tanah yang rata.
Sistem saliran yang baik.
Akses mudah untuk penyelenggaraan dan penuaian.
Lokasi yang terlindung daripada cahaya matahari berlebihan juga dapat membantu menstabilkan suhu air dalam kolam.
Menentukan Saiz Kolam
Saiz kolam bergantung kepada modal dan kapasiti pengeluaran yang dirancang.
Antara saiz yang popular ialah:
10 kaki × 10 kaki
15 kaki × 20 kaki
20 kaki × 30 kaki
30 kaki × 50 kaki
Bagi penternak baharu, kolam berukuran 10 kaki × 10 kaki atau 15 kaki × 20 kaki lebih sesuai untuk tujuan pembelajaran dan pengurusan.
Kedalaman air yang disyorkan ialah antara 1.0 hingga 1.2 meter.
Bahan-Bahan Pembinaan Kolam Kanvas
Antara bahan utama yang diperlukan ialah:
Kanvas Berkualiti Tinggi
Gunakan kanvas HDPE atau PVC yang tahan lasak, tahan sinaran UV dan tidak mudah bocor.
Struktur Rangka
Pilihan rangka termasuk:
Besi galvanis
Paip PVC tebal
Struktur besi ringan
Rangka perlu cukup kukuh bagi menampung tekanan air yang tinggi.
Sistem Paip
Paip masuk dan keluar air perlu dipasang untuk memudahkan:
Pengisian air
Penukaran air
Pembersihan kolam
Penuaian hasil
Jaring Keselamatan
Jaring dipasang di bahagian atas kolam bagi mengelakkan serangan:
Burung
Kucing
Biawak
Katak
Haiwan liar lain
Langkah-Langkah Pembinaan Kolam
Langkah 1: Meratakan Kawasan
Tanah perlu diratakan terlebih dahulu bagi memastikan tekanan air diagihkan secara sekata.
Langkah 2: Membina Rangka
Pasang rangka menggunakan besi atau paip PVC mengikut saiz yang telah ditetapkan.
Pastikan semua sambungan kukuh dan stabil.
Langkah 3: Memasang Kanvas
Kanvas dipasang dengan kemas pada struktur rangka.
Periksa setiap sudut bagi memastikan tiada bahagian yang longgar atau berpotensi bocor.
Langkah 4: Memasang Sistem Saliran
Pasang paip keluar di bahagian bawah kolam untuk memudahkan pembuangan air dan sisa.
Langkah 5: Ujian Kebocoran
Isi kolam dengan air dan biarkan selama beberapa hari untuk memastikan tiada kebocoran berlaku.
Penyediaan Kolam Sebelum Menebar Benih
Sebelum benih dimasukkan, kolam perlu menjalani proses penyediaan.
Langkah yang disyorkan termasuk:
Mengisi air secara berperingkat.
Menstabilkan air selama 5 hingga 7 hari.
Menambah probiotik akuakultur.
Menyemak pH dan suhu air.
Menghidupkan sistem aerator.
Proses ini membantu mewujudkan persekitaran yang lebih stabil untuk udang.
Sistem Pengudaraan (Aerator)
Udang galah memerlukan kandungan oksigen yang mencukupi sepanjang masa.
Setiap kolam sebaiknya dilengkapi dengan:
Blower udara
Aerator paddle wheel
Diffuser udara
Sistem pengudaraan membantu:
Meningkatkan kandungan oksigen.
Mengurangkan tekanan terhadap udang.
Mengurangkan kadar kematian.
Mempercepatkan pertumbuhan.
Struktur Perlindungan Dalam Kolam
Udang galah bersifat agresif terutama ketika proses menyalin kulit (moulting).
Bagi mengurangkan kanibalisme, sediakan tempat perlindungan seperti:
Paip PVC dipotong pendek.
Jaring plastik bertingkat.
Bakul plastik berlubang.
Struktur buluh atau kayu.
Lebih banyak tempat perlindungan disediakan, lebih rendah risiko serangan sesama sendiri.
Kualiti Air yang Ideal
Kualiti air merupakan faktor paling penting dalam kejayaan projek.
Parameter yang disyorkan ialah:
Suhu: 26°C hingga 31°C
pH: 7.0 hingga 8.5
Oksigen terlarut: melebihi 4 ppm
Ammonia: kurang daripada 0.1 ppm
Nitrit: serendah mungkin
Pemeriksaan berkala menggunakan kit ujian air sangat digalakkan.
Pemilihan Benih Berkualiti
Benih yang baik mempunyai ciri-ciri berikut:
Aktif berenang.
Saiz seragam.
Tidak cacat.
Warna badan normal.
Bebas penyakit.
Benih berkualiti mampu memberikan kadar hidup yang lebih tinggi dan pertumbuhan yang lebih cepat.
Pengurusan Pemakanan
Makanan merupakan kos operasi terbesar dalam ternakan udang galah.
Makanan yang digunakan hendaklah:
Mengandungi protein 30% hingga 35%.
Mudah dihadam.
Tidak cepat mencemarkan air.
Pemberian makanan dilakukan dua hingga tiga kali sehari mengikut saiz udang.
Sistem Sandaran Elektrik
Ramai penternak gagal kerana tidak mempunyai sistem sandaran apabila berlaku gangguan bekalan elektrik.
Peralatan yang disyorkan:
Generator kecemasan.
Sistem solar.
Bateri sandaran untuk aerator.
Bekalan oksigen yang terputus walaupun beberapa jam boleh menyebabkan kematian besar-besaran.
Pengurusan Penyakit
Langkah pencegahan lebih murah daripada rawatan.
Amalkan:
Penggunaan probiotik.
Penukaran air berkala.
Tidak memasukkan benih tanpa kuarantin.
Mengasingkan udang yang sakit.
Membersihkan kolam secara berkala.
Faktor Kritikal Kejayaan
Terdapat lima faktor utama yang menentukan kejayaan ternakan udang galah dalam kolam kanvas:
1. Bekalan Air Berkualiti
Air yang bersih dan stabil merupakan asas kepada pertumbuhan udang.
2. Sistem Aerator yang Mencukupi
Kekurangan oksigen merupakan punca utama kematian udang.
3. Benih Berkualiti
Benih yang baik memberikan kadar hidup yang tinggi.
4. Makanan Berkualiti
Pemakanan yang seimbang mempercepatkan pertumbuhan dan meningkatkan hasil.
5. Pemantauan Harian
Penternak perlu memeriksa keadaan kolam setiap hari bagi mengesan masalah lebih awal.
Kesimpulan
Kolam kanvas merupakan satu pilihan yang praktikal dan ekonomik untuk ternakan udang galah di Malaysia. Dengan pembinaan yang betul, penggunaan peralatan yang sesuai serta pengurusan air dan makanan yang sistematik, penternak mampu menghasilkan udang galah berkualiti tinggi dalam tempoh enam hingga lapan bulan. Kejayaan projek bergantung kepada disiplin pengurusan, pemantauan berkala dan kesediaan untuk melabur dalam sistem asas seperti aerator, penapis dan bekalan elektrik sandaran. Jika semua keperluan ini dipenuhi, kolam kanvas mampu menjadi platform akuakultur yang produktif dan menguntungkan.
